Samorząd terytorialny

Zgodnie z zapowiedzią, rozpoczynamy cykl artykułów związanych z samorządem i jego organizacją. W niniejszym artykule poruszymy kwestię, czym jest samorząd i jaka jest jego struktura.

Samorząd terytorialny jest formą organizowania się lokalnej społeczności. Jest to również najistotniejsza forma samorządności, polegająca na otrzymaniu przez mieszkańców prawa do samodzielnego rozwiązywania określonych spraw lokalnych.

We współczesnych państwach demokratycznych samorząd terytorialny jest podstawą ustroju państwa. Samorząd terytorialny charakteryzuje m.in. zasada subsydiarności (pomocniczości). Oznacza ona przekazanie odpowiedzialności za sprawy publiczne przede wszystkim organom władzy, które znajdują się najbliżej obywateli.

W ujęciu konstytucyjnym, podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, nie wymienia innych jednostek samorządu terytorialnego. Dopuszcza ona tworzenie innych jednostek samorządu terytorialnego w drodze ustaw – do życia powołano samorząd terytorialny w powiecie i w województwie. W związku z powyższym wyróżniamy:

  • samorząd gminny,
  • samorząd powiatowy,
  • samorząd województwa.

Między gminami, powiatami oraz województwami nie ma żadnych zależności hierarchicznych. Samorząd gminny, powiatowy oraz wojewódzki są samodzielne, niezależne i całkowicie autonomiczne.

Na potrzeby niniejszego artykułu warto wspomnieć jeszcze o dwóch kwestiach:

  • wszyscy mieszkańcy gminnych i powiatowych jednostek podziału terytorialnego państwa z mocy prawa tworzą wspólnoty samorządowe, co potwierdza również art. 1 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym; w przypadku województw jego mieszkańcy tworzą regionalną wspólnotę samorządową; oraz
  • zasada domniemania kompetencji gminy.

Zgodnie z zasadą domniemania kompetencji gminy, gmina wykonuje wszystkie zadania samorządu terytorialnego, które nie są wyraźnie zastrzeżone dla innych jednostek samorządu terytorialnego (powiatu, województwa). O kompetencjach jednostek samorządu terytorialnego w kolejnym artykule.

 

Źródła:

  • Bożyk, S. (red.) (2020). Prawo konstytucyjne. Białystok: Temida2,
  • Ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz.U. 1990 Nr 16 poz. 95),
  • Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz.U. 1997 Nr 78 poz. 483).

Dodaj komentarz