Kompetencje gminy

W Polsce samorząd podzielony jest na samorząd gminny, powiatowy i wojewódzki. Ustawą regulującą kwestie dotyczące samorządu gminnego jest ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym, samorządu powiatowego – ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym, samorządu wojewódzkiego – ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie województwa. Są to ustawy, do których zajrzymy ,,w pierwszej kolejności”, co nie zmienia faktu, iż w Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 roku nie znajdują się żadne przepisy dotyczące funkcjonowania samorządu. Są to przepisy mające pierwszeństwo stosowania w stosunku do przepisów ustawowych, a przepisy ustaw muszą być zgodne z Konstytucją.

W Konstytucji RP (tzw. ustawie zasadniczej) samorządowi terytorialnemu poświęcono rozdział VII, jednak chcąc poznać ,,szczegóły”, jak chociażby kompetencje poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego i ich organów, czy prawa i obowiązki radnych, musimy sięgnąć do regulacji szczegółowych – wymienionych wyżej ustaw.

W niniejszym artykule skupimy się na kompetencjach gminy (o kompetencjach powiatu i województwa w kolejnych artykułach), a konkretniej odpowiemy sobie na pytanie, za co odpowiada gmina?

Zgodnie z artykułem 6 ustęp 1 ustawy o samorządzie gminnym, do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Artykuł 7 wspomnianej ustawy precyzuje wskazując, że zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy (zadania dzielą się na własne i zlecone). W szczególności zadania własne obejmują sprawy:
1) ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej;
2) gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego;
3) wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz;
3a) działalności w zakresie telekomunikacji;
4) lokalnego transportu zbiorowego;
5) ochrony zdrowia;
6) pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych;
6a) wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej;
7) gminnego budownictwa mieszkaniowego;
8) edukacji publicznej;

9) kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami;
10) kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych;
11) targowisk i hal targowych;
12) zieleni gminnej i zadrzewień;
13) cmentarzy gminnych;
14) porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego;
15) utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych;
16) polityki prorodzinnej, w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej;
16a) polityki senioralnej;
17) wspierania i upowszechniania idei samorządowej, w tym tworzenia warunków do działania i rozwoju jednostek pomocniczych i wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej;
18) promocji gminy;
19) współpracy i działalności na rzecz organizacji pozarządowych (…);

20) współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.

Zwrot ,,w szczególności” sugeruje, a właściwie wskazuje, że katalog wymienionych zadań jest tzw. katalogiem otwartym.

Ustawy określają, które zadania własne gminy mają charakter obowiązkowy.

Przekazanie gminie, w drodze ustawy, nowych zadań własnych wymaga zapewnienia koniecznych środków finansowych na ich realizację.

Ustawy mogą nakładać na gminę obowiązek wykonywania zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, a także z zakresu organizacji przygotowań i przeprowadzenia wyborów powszechnych oraz referendów.

Gmina może wykonywać zadania z zakresu właściwości powiatu oraz zadania z zakresu właściwości województwa na podstawie porozumień z tymi jednostkami samorządu terytorialnego.

A jakie kompetencje posiada samorząd powiatowy i samorząd województwa? Odpowiedź już niebawem.

Stan prawny: marzec 2024.

Źródła:

  • Ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz.U. 1990 Nr 16 poz. 95).

Dodaj komentarz